Onurğa Şişləri

Onurğa Şişləri

Onurga şişləri onurğa beyni, sinir kökləri və ya onurğa sütunun digər strukturlarından inkişaf edən patoloji toxuma kütləsidir. Bu şişlər yerləşdiyi nahiyəyə uyğun olaraq oradaki onurğa beyninə,damarlara və ya sinirlərə etdiyi təzyiqə bağlı olaraq ciddi nevroloji problemlərə və şiddətli ağrılara yol aça bilir.

Onurğa şişləri xüsusiyyətlərinə görə əsasən iki böyük qrupa bölünür:

1. Yaranma Mənbəyinə Görə Növləri

• Birincili (Primer) Şişlər: Doğrudan onurğanın öz sümük, qığırdaq, sinir və ya onurğa beyni toxumasından qaynaqlanır. Bu növ şişlər daha nadir görünür və bədxassəli (xərçəng) və ya xoşxassəli ola bilər.
• İkincili (Metastatik) Şişlər: Bədənin başqa bir yerindəki (məsələn, ağciyər, döş, prostat və ya böyrək) xərçəngin onurğa sümüklərinə yayılması (metastaz verməsi) nəticəsində yaranır. Onurğada ən çox rast gəlinən şiş növü məhz metastazlardır.
• Xalq arasında xoş xassəli şişlərə insalar erkək şiş , bəd xassəli şişlərə xərçəng və ya dişi şiş deyirlər. Dişi şiş demələrində ki səbəb , şişin artıb böyüməyə meyilli olduğu üçün (insanlar bunu bala vermək –balalamaq kimi dəyərləndirirlər) belə adlandırırlar.

2. Yerləşmə Yerindən Asılı Olaraq Növləri

Şişin onurğa beyni və onu əhatə edən qoruyucu pərdələrə (dura mater) nisbətən harada yerləşməsi müalicə üsulu üçün kritik əhəmiyyət daşıyır:

• Ekstradural (Dura xarici): Ən çox rast gəlinən növdür. Şiş onurğa beyninin xaricində, əsasən onurğa sümüklərində (fəqərələrdə) yerləşir. Çox vaxt metastazlar bu qrupa aid olur.
• İntradural-Ekstramedulyar: Onurğa beynini bürüyən pərdənin daxilində, lakin onurğa beyni toxumasının xaricində yaranır (məsələn, meningioma və ya şvannoma). Çox vaxt xoşxassəli olurlar.
• İntramedulyar: Doğrudan onurğa beyninin daxili toxumasında inkişaf edir (məsələn, ependimoma və ya astrositoma). Sinir funksiyalarına birbaşa təsir etdiyi üçün ən riskli qrupdur.

Əsas Simptomları Nələrdir?

Onurğa şişlərinin əlamətləri şişin böyümə sürətindən və yerindən asılıdır. Ən geniş yayılmış simptomlar bunlardır:

• Keçməyən bel və boyun ağrısı: İstirahət etdikdə belə azalmayan, xüsusilə gecələr şiddətlənən və adi ağrıkəsicilərə tabe olmayan xroniki ağrılar.
• Nevroloji çatışmazlıqlar: Qollarda və ya ayaqlarda uyuşma, qarışqa gəzməsi hissi, soyuq-isti hissinin itməsi.
• Əzələ zəifliyi: Yeriyərkən müvazinətin pozulması, tez-tez yıxılma, əllərdə tutma gücünün azalması.
• Funksiya itkiləri: İrəli mərhələlərdə sidik və nəcis ifrazına nəzarətin itməsi (inkontinensiya) və ya iflic.

Diaqnoz və Müalicə Necə Aparılır?

Dəqiq diaqnoz üçün rentgen, KT (Kompüter Tomoqrafiyası) və xüsusilə yumşaq toxumaları və sinirləri ən yaxşı göstərən MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası) müayinələrindən istifadə olunur. Şişin növünü tam müəyyən etmək üçün bəzən biopsiya tələb olunur.

Müalicə planı şişin növünə görə fərqlənir:

1. Cərrahiyyə: Şişin sinirlərə təzyiqini azaltmaq və ya onu tamamilə bədəndən xaric etmək üçün tətbiq olunur.
2. Radioterapiya (Şüa müalicəsi): Xüsusilə cərrahiyyə ilə tam təmizlənə bilməyən və ya metastatik şişlərin hüceyrələrini məhv etmək üçün istifadə edilir.
3. Kimyaterapiya: Bədxassəli və bədənin digər yerlərinə yayılmış şişlərdə dərmanla müalicə aparılır.

• Xalq arasında belə bir deyim var ki “ Şişə bıçaq vurmazlar , yoxsa yayılar” . Bu tamamiylə tibbdə öz təsdiqini tapmayan bir deyimdir..Lazım olan şişlər vaxtinda əməliyyat və ya alternativ müalicə olunmalıdır.

Onurğa şişləri neyrocərrah Əliosman Qədimbəyli tərəfindən Bakıda əməliyyatlarını almaniyanın Simens C-qollu skopisi , Zeiss Mikroskopu və Cadwell Cascade IONM System neyromonitor cihazı nəzarəti altinda risqsiz şəkildə uğurla icra edir. Bu əməliyyatlarda önəmli olan odur ki , əməliyyat zamani sinir və onurğa beyni zədələnməsinin qarşısını almaq üçün neyromonitor və mikroskop istifadəsi mütləqdir.