Boyun Disk Yırtığı (Qrija)

Boyun Disk Yırtığı

Boyun fəqərələri və diskləri, onurğanın ən yuxarı hissəsini təşkil edən, başın hərəkətliliyini, dayanıqlılığını təmin edən vacib orqandır.İnsan onurğasının boyun şöbəsində 7 ədəd fəqərə adlandırılan sümük yerləşir (C1-C7 kimi adlandırılır). Bu fəqərələrin mərkəzindəki kanaldan onurğa beyni keçir. Qrija (disk yırtığı)- fəqərələrin arasındaki diskin jelatinə bənzər nüvəsinin, qoparaq ,sürüşərək və ya yerindən çıxaraqdan qollara gedən sinirlərə və ya onurğa beyninə təzyiq etməsidir.Və bunun nəticəsində boyun qrijasının əlamətləri özünü göstərir.Adətən qrija yaranması 3 mərhələdə olur. Qabarma , protruziya və sonunda qrija.

Boyun qrijasının əsas əlamətləri

Əgər disk yırtığı sinir kökcüyünə toxunarsa qollarda simptom verər, əgər onurğa beynini sıxarsa mielopatiya əlamətləri verir. Boyun yırtığı olan xəstələrdə bu simptomlar ola bilər.

• Boyunda ağrı və sərtlik
• Çiyinə, qola , kürək arasina və barmaqlara yayılan ağrı
• Əldə və barmaqlarda uyuşma , keyimə , yanma , göynətmə, sızıldama,
• Qolda gücsüzlük ,zəiflik, qüvvətsizlik
• Başgicəllənmə, baş dönmə, baş fırlanma və balans pozğunluğu
• Baş ağrısı ( ənsə və gicgah nahiyyəsi yayilan)
• Qulaqda Səs- Küy (tinnitus)

Boyun Qrijasında Mielopatiya Əlamətləri

• Spastik yeriyiş(ayaqlar çətinliklə addımlayır)
• Ayaqlarda qeyri- iradi atmalar,qicolmalar
• Sidiyə cixa bilməmək
• Əllərdə cətin hərəkət
• Ayaqlarda tonus

Boyun Yırtığı Nədən yaranır?

• Uzun müddət kompüter və telefon istifadəsi 📱
• Boyunun eyni vəziyyətdə qalması
• Başın üzərində ağır yük qaldırmaq
• Travma və qəza
• Yaş artdıqca diskin köhnəlməsi
• Oturaq həyat tərzi
• Stress və əzələ spazmı
• Siqaret və spirtli içki istifadəsi
• Yatağın və yastığın ortopedik olmaması.
• Daimi başı önə əyib işləyən insanlarda

Boyun Yırtığı Diaqnoz necə qoyulur?

Həkimin baxışı, nevroloji müayinəsi və ardınca ən vacib müayinə MRT (maqnit rezonans tomoqrafiya)-dir. MRT diskin hansı səviyyədə olduğunu və sinirə nə qədər təzyiq etdiyini göstərir. Boyunda ən çox rast gəlinən C 4-5 və C 5-6 fəqərələr səviyyəsində olan disk yırtıqlarıdır. Qeyd edək ki, tibbdə həkimlər boyun fəqərələrini C hərfi kimi (yəni cervical –boyun sözünün ilk hərfini) qisa formasi olaraq işarələyib , ardıcıl olaraq nömrələyirlər.(C1-C7 qədər )

Boyun Qrijasının Əməliyyatsız Müalicəsi

Boyun qrijasi bel fəqərələrindən fərqli olaraq əksər hallarda müalicə ilə sağala bilirlər. Boyunun yükü az olduğu üçün bel qrijası ilə müqayisədə daha tez əməliyyatsız sağala bilər.Çünki bel bütün bədəni (70-80 kg) , boyun isə yalniz başı (5.5 kg) daşıdığı üçün yükü daha azdır və buna görə də daha tez fizioterapiya, lazer və dərman müalicəsindən fayda görə bilir. Çox nadir hallarda isə əməliyyat olunurlar.

Yüngül hallarda:

• Dərman müalicəsi
• Fizioterapiya (lazer,hotpack, fonofarez, elektroforez, Tens, hotmagner, vulkan aplikasiyası ,parafin)
• Boyun məşqləri
• İsti və ya soyuq kompres
• Ortopedik yastıq istifadəsi
• Boyuna düşən yükü azaltmaq
• Düzgün boyun korseti (qısa müddətli)

Tanınmış, məşhur Neyrocərrah Əliosman Qədimbəyli tərəfindən cərrahi əməliyyat göstəriş olmayan boyun qrijası xəstələrini əməliyyasiz müalicə edir. Disk yırtığının, protruziyanın ölçüsündən, yumşaqliq dərəcəsindən, yerləşmə yerindən asılı olaraq xüsusi təyin olunmuş programlar əsasinda xəstəyə özəl müalicə edilir.( diskogel, lazer nukleoplastika, tək nöqtə atışı və.s)

Boyun Qrijası Hansı Hallarda Əməliyyat olunmalıdır?

İnsanlar bəzən elə düşünürlər ki , boyun qrijası 6 mm böyük olarsa mütləq əməliyyat olunmalıdır, ancaq 6 mm kiçikdirsə müalicə ilə sağala bilər.Bu tamamiylə yalnış bir düşüncədir.Öncə qeyd edək ki, boyun çox önəmli və funksional təhlükəli bir bölgədir. Burada vaxtında doğru qərar verməmək ciddi fəsadlara gətirib çıxardar.Önəmli olan qrijanın ölçüsü yox , onun sərtliyi və yumşaqliğı, hansi sinir və ya onurğa beynini nə dərəcədə sıxaraq , hansı əlamətləri verməsidir.Əgər aşağıdaki boyun qrijaı əlamətləri varsa əməliyyat olunmaq tövsiyyə olunur.

• Əldə ciddi gücsüzlük, zəiflik
• Qolunu qaldıra bilməmək, qüvvətsizlik
• Müalicə və fizioterapiyadan fayda görməyən inadkar qol və əl ağrısı
• Yerimə pozğunluğu ( spastik yeriyiş, dəngənin itməsi)
• Sidik saxlamada problem (sidik qaçırma və ya sidiyə çıxa bilməmə)

Boyun Yırtığı Əməliyyatı Nədir?

Boyun yırtığı (fıtığı) əməliyyatı, dərman və fizioterapiyaya tabe olmayan, qollarda keyimə , gücsüzlük , qüvvətsizlik səbəb olan sinir sıxılmalarını aradan qaldırmaq üçün həyata keçirilən təhlükəsiz bir prosedurdur. Adətən mikrocərrahiyyə üsulu ilə ( 45-60 dəqiqə) icra olunur və 85-95% uğur dərəcəsinə malikdir.

• Məqsəd: Onurğa beyninə və sinir köklərinə təzyiq edən disk yırtığının çıxarılması və həmin nahiyənin rahatladılmasıdır.
• Metodlar: Müasir dövrdə ən çox mikrocərrahiyyə (təxminən 1,5 sm-lik kiçik bir kəsiklə) üsulu tətbiq olunur. Həmçinin endoskopik üsullardan da istifadə edilə bilər.
• Müddət: Adətən 45 dəqiqə ilə 1 saat arasında davam edir.

Əməliyyatdan Sonrakı Sağalma Prosesi

• Ayağa qalxma müddəti : Xəstə adətən əməliyyatdan 1 gün sonra ayağa qaldırılır.
• Sağalma müddəti: Səthi tikişlərin sağalması 1 həftə, daxili toxumaların sağalması isə təxminən 1 ay çəkir.
• Məşq və idman : Təxminən 2 həftə sonra yüngül məşq proqramlarına başlamaq olar.

Boyun Yıırtığı Əməliyyatın Risqləri Nələrdir?

Hər bir cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, aşağı ehtimalla da olsa bəzi risklər mövcuddur:

• Səsin batması (müvəqqəti).
• Udma çətinliyi.(müvəqqəti)
• İnfeksiya və ya qanaxma.(az hallarda)
• Sinir zədələnməsi (çox nadir hallarda).

Peşəkar neyrocərrah Əliosman Qədimbəyli tərəfindən boyun qrijasi əməliyyatları , almaniyanin Zeiss Opmio Vario 700 mikroskopu vasitəsiylə icra olunur.Mikroskopun üstünlüyü odur ki , siniri və damari dəfərlərcə böyütdüyü üçün sinir zədələnmə ehtimalı az olur.Əməliyyatdan bir gün sonar xəstə ağrısız birşəkildə evə buraxılır

Boyun qrijasından qorunmaq üçün tövsiyyələr

🪑 Kompüter qarşısında düzgün outrun
📱 Telefona uzun müddət başı aşağı baxmayın
💪 Boyun və kürək əzələlərini gücləndirin
🚶 Hərəkətli həyat tərzi saxlayın
😴 Ortopedik yastıq istifadə edin

Boyun Qrijasinda İdmanlar

Boyun disk yırtıgının qarşısını almaq üçün mütləq boyun ətrafi əzələləri idman edərək qüvvətləndirmək lazımdır.